Die Slaven in Griechenland

Max Vasmer

 

Kapitel IV: Die lautlichen und morphologischen Umwandlungen der slavischen Ortsnamen.

 

 

2. Die slavischen Laute und Formen

§ 18. Die slav. Vokale

§ 19. Die reduzierten Vokale ъ und ь

§ 20. Entsprechungen von urslav. ьr, ъr

§ 21. Entsprechungen von urslav. ,

§ 22. Entsprechungen von urslav. ъl, ьl und ,

§ 23. Die Liquidametathese

§ 24. Anlautserscheinungen

§ 25. Der ja-Umlaut

§ 26. Die slav. Konsonanten

    a) Sonorlaute. b) Verschlußlaute. c) Spiranten. d) Affrikaten. e) Einiges über palatalisierte Konsonanten

§ 27. Einiges über die slav. Wortbildungselemente

§ 28. Entlehnungen aus obliquen Kasusformen

 

§ 18.  Die slavischen Vokale.

 

a) Das slavische a wird gewöhnlich im Griechischen durch α vertreten. Vgl. in Lehnwörtern: βάβω »altes Weib« aus slav. *baba, Voc. sing. *babo; ζάμπα »Frosch, Kröte« aus *žaba, idem; στάνη »Hürde«: *stanъ; γράνα »Furchezwischen Äckern« aus *granь; λάζος »Gereut«: *lazъ dass., γιαβράνι »Art »Vogel« (Epirus): *gavranъ »Rabe«; βράτιμος, μπράτιμος »Wahlbruder«: *bratimъ; mgr. ζάκανον »Sitte« (Konst. Porphyr., De administr. imperio): *zakonъ »Gesetz«; ζαπόνι »Schleier«: ksl. *zaponъ »aulaeum«. Belege für alle diese Beispiele bei G. Meyer, Ngr. Stud. II s. v. In ON dasselbe: Βάνια (Trikkala) aus *Banja »Bad«; ebenso Βάνιτσα (Kozani) aus *Banjica; Γιάλοβα 1. Messenien, 2. Kallipolis aus *Jalova; Γάβριστα (Pella) aus *Gabrišče; Γκάλιστα (Kastoria): *Gališče; Ῥάκοβον 1. Karditsa, 2. Florina aus *Rakovo usw.

 

Anlautendes slavisches a- hat in einer Anzahl von Beispielen keinen j-Vorschlag aufzuweisen. Z.B. Ἀβορος (Doris): *Avorъ, Ἀβόρανη (Akarnanien): *Avorjane, *Avorjani, Ἀβαρῖκος (Akarnanien): *Avorьkъ = *Javorьcь; Ἀβαρῖνος (Messenien): *Avorьnъ. Ein sekundäres j- findet sich in solchen Fällen nur in Mazedonien und östlicher: Γιάβορ (Drama): *Javorъ, Ἀβαρῖνος (Edessa): *Javorjane; mit griech. δια- für ja- auch Διαβόρνιτσα (Berrhoia): *Javorьnica. Bei Γιάρμενα (Elis) aus *Jarьmьna und dem davon abgeleiteten Γερμοτζάνη (Elis) aus *Jarьmъčane ist zu beachten, daß deren Grundwort jarъmъ »Joch« im Slavischen nur mit j- überliefert ist. Wenige Fälle zeigen statt eines zu erwartenden ra- ein re-: Ῥεκίστιανα (Ana): *Rakyštane; Ῥεβενίκα (Chalkidike): *Ravьnikъ, Ῥεκίτσα (Lakonien): *Rakytьca?; Ῥεβέννια (Larissa): *Ravьnь; durch Umstellung wohl aus *Re-entstand Ἑρκίστα (Eurytanien): *Rakyšta von rakyta.

 

b) Slavisches o war ursprünglich ein sehr weiter Vokal, der von allenNachbarn der Slaven als a aufgefaßt wurde. Daher findet sich in älteren Entlehnungen auch im Griech. an seiner Stelle ein α: γαρασδοειδής (Konst.Porph., De thematibus): slav. *gorazdъ; ῥαγάζι »Gebüsch« (Thessalien, s. G. Meyer, Ngr. Stud. II 53): slav. *rogozъ; παγανιά »Verfolgung«: *pogonja idem (s. G. Meyer a. O. II 49); ζάκανον (Konst. Porph.): *zakonъ; Σκλαβηνοί (Prokop): slověne; καρούτα: *koryto; μαγούλα: *mogyla usw. In ON zeigt sich dasselbe: Βαριάνη (Parnassis): *Borjane; Γαρούνα (Kerkyra): *Gorynь; Γαρίτσα (Kerkyra): *Gorica usw.; Γαστούνη (Elis): *Gostynь; Ζαγαρά (Böotien) neben Ζαγορά (Larissa): slav. *Zagora, *Zagorь̂je; Ζαγάρενα (Messenien): *Zagorьna; Καρούτες (Doris), Καρούτια 1. Doris, 2. Lakonien: *koryto, pl. *koryta; Καρύταινα (Arkadien): *Korytьna, Ἀφτσάρι (Rhaidestos): *Ovьčαri usw. Vgl. auch Kretschmer, Archiv 27, 235 ff.

 

 

268

 

In späteren Entlehnungen is slav. o durch griech. ο vertreten: βοεβόδας δημογέρων (s. G. Meyer, Ngr. Stud. II 19): *vojevoda; γκόλιος »kahl« (s. G. Meyer a. O. II 22): *golъ; γκορίζω »brenne an« (Epirus, s. G. Meyer II 22) *gorěti; γκλογκιά »Weißdorn« (Epirus, a. O. II 23): *glogъ, ζμπόρος »Versammlung« (a. O. II 28): *sъborъ; κοζιά »Ziegenwolle« (Peloponnes): *koza »Ziege«; κόκοτος »Hahn«: *kokotъ (a. O, II 32); κόρα »Rinde, Kruste« (Peloponnes): *kora usw. Ähnliches in Ortsnamen: Γορίτσα 1. Joannina, 2. Preveza, 3. Karditsa: *Gorica usw., s. oben S. 241. Wenn neben Γορίτσα (Epirus) auch Γουρίτσα 1. Akarnanien, 2. Parnassis verzeichnet werden kann, so beruht das ου aus o auf der nordgriechischen Vokalverengung, wozu oben S. 244 ff. Ebenso erklärt sich Πουλιάνα (Larissa) neben Πολιάνα 1. Lakonien, 2. Trikkala, aus slav. *Poljana; Μουτσάλα (Joannina) neben Μότσιαλη (Joannina) aus *Močalь; Μουτσίαρα (Preveza) neben Μοτσάρα (Arta): močarъ.

 

In wenigen Fällen findet sich für slav. o in unbetonten Silben ein vorderer Vokal: Ῥεγκόζενα (Lakonien): *Rogozьna; Ῥηγόζαινον (Phthiotis): *Rogozьno; Σεποτνίκια (Chalkidike): *Sopotьnikъ. Diese Veränderung ist anscheinend nicht slavisch und erst auf griechischem Boden erfolgt.

 

In einer Anzahl von Beispielen findet sich nach Zischlauten ein -οβον für zu erwartendes -evo und sonst o für e in ähnlichen Fällen. Hier muß offenbar mit einem slav. -ovo gerechnet werden, das, aus anderen Fällen analogisch übertragen, an die Stelle von -evo getreten ist usw. Dafür haben wir folgende Beispiele: Κούρσοβον (Drama): *Kruševo; Κρούσοβον (bis, Serres): K. Krušovo; Γρίζοβος (1346, Serres): K. Skrižovo?; Πούρσοβα (ebd.): K. Pъršovo; Χότζιοβον (ebd.): K. Chodžov; Ἔζιοβα (Serres): K. Eževo; Τσερνέσοβον (Pella): K. Cъrneševo; Κούσοβον (Kilkis): K. Kuševo; Σπάντσοβον (ebd.): K. Spančevo; ferner Trikkala-Karditsa: Κούρσοβον: *Kruševo; Κράτσοβον: *Gračevo; Larissa ähnlich: Γκριτζόβαλι: *Gričevali; Achaia: Βερσοβίτσι: *Vьrševьcь; Βέρσοβα: Vьrševo (oder *Versovo); Χόζοβα: *Chodžova; Lakonien: βάρσοβον: *Vr̥ševo.

 

c) Slavisches e erscheint in der Regel als griech. ε: βεδρά »Schenkel« (Epirus s. G. Meyer, Ngr. Stud. II 16): bedro; βετσέρνικος »Abendwind« (Philippopel, s. G. Meyer a. O. II 18): bulg. večernik; γρεβενό »Fels« (Peloponnes): *grebenь (a. O. II 24); ζέλια »Gemüse«: zelь̂je (a. O. II 27). Vgl. ferner Βελίκα 1. Messenien, 2. Saranda Ekklesiae: *VeIika; Ἐζερός (mehrfach): *Ezero, bzw. *Ezerъ; Ἔλεσνα (Joannina), Ἐλέσνιτσα (Serres): *Elьšьna, *Elьšьnica; Ἔλσανη (Eurytanien), Ἔλσιανη (Serres): *Elьšane; Ζεμενόν (Korinth): *Zemlьnъ; Μέβδεζα (Joannina): *Medvěžda; Πεπελενίτσα (Achaia): *Pepelinica; Σέλιτσα 1. Lakonien, 2. Eurytanien 3. Kozani: *Selьce, *Selьca; Σέλλιανη (Joannina), Σελλιάνα (Achaia): *Seljane usw.

 

Wenn in unbetonter Stellung für slav. e ein griech. i eingetreten ist, dann erklärt sich das in den meisten Fällen durch die nordgriechische Vokalverengung. Dazu s. S. 244 ff.

 

 

269

 

Der ON Πλάβαλη (Joannina) aus *Plěvelъ hat in der ersten Silbe α aus ě, worüber unten. Der Vokal der zweiten Silbe könnte an den ersten im Griech. assimiliert sein. Er könnte aber auch durch bulgarischen Wandel erklärt werden, und zwar durch eine ähnliche Erscheinung wie in der Ma. von Loveč, wo Conev für grebenь u. dgl. Vertretungen gehört hat, die einem geschriebenen altbulg. *grebĕnь gleichkämen. Dazu Mladenov, Bulg. Sprache 83.

 

d) Slavisches ě ist teils durch griech. ε, teils durch ια, α vertreten. Diese Verschiedenheit ist teilweise chronologisch zu erklären:

 

α) Die Vertretung durch griech. ε findet sich überwiegend in den peloponnesischen Landschaften, wo es sehr wenige Beispiele mit α gibt. Da im Urslavischen für ě der Lautwert ē angenommen werden muß, glaube ich in dieser Vertretung des ě durch ε auch die ältere Lautstufe erkennen zu müssen, soweit es sich um peloponnesische und mittelgriechische Gebiete handelt. Wenn im Peloponnes auch vereinzelt α (ια) erscheint, so muß in diesen Fällen eine Veränderung des ursprünglichen Zustandes angenommen werden.

 

β) Die Vertretung des ě durch α (ια), die besonders oft im Epirus nachgewiesen werden kann, entspricht nicht der serbokroatischen (abgesehen von òrah : orěchъ), sondern der bulgarischen Lautentwicklung. Es ist klar, daß im Altbulg. jeder ě-Vokal den Lautwert a bzw. ä hatte (s. Mladenov, Bulg. Sprache 89 ff.). Die byzantinischen Wiedergaben solcher Namen wie Πρίζδριανα : Prizrěnъ, Τριάδιτζα : *Strědьcь, usw. bezeugen ebenfalls eine Aussprache des ě als a (ä) im Gebiet des heutigen Westbulgarischen. Vgl. Mladenov a. a. O. 91, Conev, Istorija Ι, 369 ff. Die e-Aussprache des Westbulgarischen wird von einigen Gelehrten als »Ergebnis verschiedenster Assimilations- und Reduktionsprozesse« angesehen (so Mladenov), während andere darin einen serbischen Einfluß in Mazedonien sehen wollen. Jedenfalls ist aus den griechischen Wiedergaben des ě durch α zu ersehen, daß die a-Aussprache einst im Bulgarischen viel weiter nach Westen reichte als heute. Vgl. auch van Wijk, Slavia II 593 ff., Oblak, Archiv 17, 161 ff., Miletič, Archiv 20, 581 ff.

 

Ich lasse nun das Material selbst sprechen:

 

γ) Mazedonien: 1. Gebiet von Kozani: α nur in Ῥιάχοβον : *Orěchovo, Δράνοβον, Δρυάνοβον : Drěnovo, dagegen ε in Πλέσια : Pl'asa bei K.: *Plěšь; Τρέμπενον : *Trěbьno; Τριβούνι, Τριβένι (mit nordgr. ι aus ε): *Trěbyni.

 

2. Gebiet von Florina: selten α, z. B. Δρανοβένι : Drěnoveni K., Δράνοβον : Drjanovo K.; Δρανίτσι : *Drěnьcь; Σδράλτση : Zdrělca K.; Ῥάχοβα neben Ὀρέχοβον : Orěchovo K. Sonst ε : Δρένοβον, Λέσκα, Λέσκοβετς, Μπελκαμένη : Bělъ Kamenь K., Πεσόσνιτσα : Pěsočnica.

 

3. Gebiet von Pella: nur ε in Βρέζ : *Brěza, Λέσκοβον : *Lěskovo.

 

 

 

270

 

4. Gebiet von Berrhoia und Katerini: nur α: im Lehnwort μπρίαλουγους »unbebautes Land« (Velvendos) aus *prělogъ idem, ferner Βρυάζα: *Brěsa; Δριάνιστα: *drěnъ; Νιάγουστα, Νιάουστα, Νάουσα: *Něgogošča; Ῥάχοβα: *Orěchovo.

 

5. Chalkidike: fast nur α: Κλεανόβη (urk. a. 1335): *Klěnovo; Πρεάσνιτζα (1293): *Prěsnica; Ῥεάχοβον (1327): *Orěchovo; Ὡσρεάντζος (1327): *Ozrěnьcь; Βραστά: *Brěstъ; Πλεαβίτσα (a. 1300, 1320): *Plěvica; Σανόν: sěno. Der einzige Fall mit ε: Λεστενίκεια (1335): *Lěščьnikъ bezeichnet den östlichsten dieser Orte unweit Rendini.

 

6. Gebiet von Serres: es liegen einige Fälle mit α vor: Λασκοβίκια (Zichna): *Lěskovьcь; Ντράνοβο: Dŕanovo K.; Πριάσιακα (1345): *prěsěka; Πριλλάπεια (1346): *Prilěpъ. Dagegen hat Νιγκοσλάβι (Nigrita) nordgriech. i aus ε.

 

7. Gebiet von Drama: Δράνοβα (Pravin), Δράνοβον, Δρανίτσι (Drama), neben Δρένοβα (Nestos), Μπελοτίντσα (Zirnovo): Bělotinci K.; Πλεύνα (Drama): *Plěvńa K.

 

8. Epirus: Joannina hat überwiegend α (ια): Ἀράχοβα: *Orěchovo; Ἀραχοβίτσα: *Orěchovica; Δρεαβοψᾶ: *Trebovьcь, -vьca; Δρεάνοβον: *Drěnovo; Λαψίστα, älter Λεαυσίστα (1319): *Lěpъšišče?; Λιάσκα: *Lěska; Λιασκοβέτσι: *Lěskovьcь; Λιτονιαβίστα: *Ljutoněžišče; Βριάζα: *Brěza; Βριάλα: *Vrěla; Διάλτσα: *Dělica; Ζιάσακας: *Zasěka; Μπριάσκοβον :*Brězъkovo; Μπριάτουκα: *Prětoka; Νιάτοβον, Νιάντοβον: *Nětovo; Πλάβαλη: *plěvelъ; Πορατζάνος: *Porěčaninъ; Πράδαλλα: *Prědělъ; Ῥιάχοβον: *Orěchovo; Σανοβόν: *Sěnovo; Τρεαβοβίδιστα: *trěvovitъ (?) bzw. *trěbovitъ. Diesen Fällen stehen nur wenige Fälle mit e zur Seite: λεσιανά: *Lěšane; Λεσινίτσα: *Lěsьnica: Μέβδεζα, Μέγβεζα, Μέβγεζα: *Medvěžda : medvědь, Μπεζάνι: skr. Bežanija, Πλέσια (2mal): *Plěša; Πλησίβιτσα: *Plěšivica (η ist nordgriech. i für unbetontes e); Βέλλιανη: *Běljane; Βελτσίστα: bulg. Bělčište; Βελᾶ: *Běla; Βρεστά: *Brěstъ. Mit Ausnahme der Fälle Βελᾶ und βρεστά liegt bei der ε-Vertretung immer ein folgender palataler Konsonant vor, was bei den α-Fällen selten ist.

 

Gebiet von Arta: α für ě liegt nur vor in Πράμαντα: *Prěmǫ; dagegen ε wiederum vor palatalen Konsonanten: Βρεστενίτσα: *Brěstьnica; Μπρέστανη; *Brěščane; Ῥετσιανά: *Rěčane; Στρέβινα: *Trěbьna; Σχορέτσανα: *Suchorěčane.

 

Gebiet von Preveza: α nur in Βράστοβο: *Brěstovo, Νιαγκάτες: ?Něgotьcь, dagegen ε in Πρέβεζα: *Prěvozъ, Βελιάχα: *Běljachъ; Σενίτσα: *()nica, Ζερέλια: žrělo. Die Bedingungen des Aufkommens von α oder ε sind hier nicht klar.

 

9. Akarnanien-Ätolien: ein α für ě haben nur: Μπρέσακον (in zweiter Silbe): *prěsěkъ und Ἀράχοβα: *Orěchovo. Sonst liegt ε vor in: Βελούχι: *Běluchъ; Γολέμη: *Golěma; Δραγαμέστο: -*město; Ῥέτσινα: *Rěčьna.

 

 

271

 

10. Eurytanien: α nur in Ἀράχοβα, Ἀραχοβίτσα, während ε in Βελαῶρα: *Běla Gora, Ζιρέλια: žrělo und wohl Μπιλοκομήτι (nordgr. i für ε) erscheint.

 

11. Thessalien: Trikkala-Karditsa haben α in: Ἀραχοβίτσα, Λιάσκοβον: *Lěskovo; Ῥάχοβον: *Orěchovo; Δρανίτσα: *drěnъ; aber ε in: Βετερνῖκον: *Větrьnikъ, Λεσιανά: *Lěšane; Λέστενον: *Lěščьno; Μέλοβον: *Mělovo; Χωτένα: *Chotěnъ.

 

Larissa: hat α in Δριάνοβον: *Drěnovo; aber ε in Ῥέτσανη: *Rěčane.

 

Phthiotis: Γολέμι: *Golěmъ, aber Λιάσκοβον: *Lěskovo.

 

Magnesia: Πλιασίδι: *Plěšivъ, aber Ζάσθενα: *Zastěnь̂je.

 

Euboia hat nur ε: Βελούσια: *Bělušь, Μπεζάνοι: *Běžan-.

 

Phokis: hat nur α in: Ἀράχοβα, sonst ε: Βελαώρα, Βελούχι: *Běluchъ, Μπέλεσι: *Bělešь, Πλέσσα: *Plěša, Βιτρινίτσα: *Větrьnica (i nordgriech.).

 

Böotien: α nur Ἀράχοβα, sonst ε: Βελή: *Běla; Χλεμποτσάρι: *Chlěbopečari?

 

Attika nur ε: Βελέτσι: *Bělьcь; Βελισκός (1387): *Bělьskъ, Μπέλιζα: *Běla.

 

Korinth: α nur in Ἀραχοβίτικα, sonst ε: Βέλλον: *Bělo; Βελλίνα: *Bělina.

 

Argolis nur ε: Λεσιά: *Lěsa; Μπέλεσι: *Bělešь, Πλέσα: *Plěša.

 

Achaia: α nur in zweimaligem Ἀράχοβα und dem unsicheren Μπάλα. Sonst nur ε: Βελλά: *Běla; Βρέστενα: *Brěstьna; Γολέμι: *Golěmъ; Πρεβεζόν: *Prěvozъ; Prevetos: *Prěmetъ.

 

Elis: nur ε in Λέβιτσα: *Lěvica; Λεστενίτσα: *Lěščьnica; Πορετζοῦ: *Porěčь̂je.

 

Triphylien hat nur ε: Βρεστόν: *Brěstъ; Γολέμη: *Golěma; Λεσοβίτι: *Lěsovitъ, Μπέλουσι: *Bělušь.

 

Arkadien hat α nur in Ἀράχοβα und dem unsicheren Συριάμον: *Srěmъ, dagegen ε in: Μπέλεσι: *Bělešь; Πλέσια: *Plěša; Ῥεκούνι: *Rěkyni.

 

Messenien hat zweimaliges Ἀράχοβα, aber Γκολέμι: *Golěmъ.

 

Lakonien hat α in Λιασόνοβα: *Lěšinovo; Ὄραχος: *orěchъ; sonst ε in: Βρέσθενα: *Brěstьna; Μπεζάνι: *Běžan-; Μπελιγκράδια: *Bělъ Gradъ; Πλέσσα: *Plěša.

 

Wichtig ist ferner, daß α (ια) für ě mitunter in slavischen Lehnwörtern des Ngr., die größere Verbreitung haben, erscheint. Z. B. in χράνος »Meerrettich« aus chrěnъ und σανόν, σανός »Heu« aus sěno; ἀστριάχα »Dachvorsprung« findet sich nicht nur im Epirus, sondern auch in Tzakonien. Es stammt aus strěcha. In Nordgriechenland, vom Epirus bis zur Chalkidike, verbreitet ist τσανδίλα »Käsetuch« aus bulg. cědilo. Die Bezeichnung eines Gelenkleidens κολιάντσα findet sich auch als κολιάνιτσα in Arkadien (Δελτίον VI 265); sie stammt aus *kolěnica. Ferner findet sich α in γκασια-

 

 

272

 

νίτσα »Raupe« (Doris) aus *gǫsěnica. Aus diesen Fällen ist zu erschen, daß die α-Vertretung des ě auch in Mittel- und Südgriechenland zu finden ist. Es gibt aber auch Fälle mit ε von großer Verbreitung, wie βερβερίτσα »Eichhörnchen«: *věverica; βέδρον, βέδουρον »Art Maß: *vědro, u. a. auch im Peloponnes und auf Kreta (s. G. Meyer, Ngr. Stud. II 16).

 

So glaube ich, über die Chronologie dieser Vertretungen des ě folgendes behaupten zu können:

 

1. Im Peloponnes und Mittelgriechenland ist ε die ältere Vertretung von slav. ě, die dem urslavischen Lautwert noch nahestand. Vgl. damit -tort-, -telt usw. in ihren griechischen Entsprechungen.

 

2. Jünger ist in den südlichen Gebieten die Vertretung von ě durch α (ια).

 

3. In Nordgriechenland dürfte es schwer sein, die alte Vertretung des ě durch ε mit Sicherheit nachzuweisen. Dort ist die α- (ια) Vertretung meistens älter als das ε, das in Mazedonien ähnlich wie das westbulgarische e sich auf Kosten des α später ausgebreitet hat.

 

Es unterliegt keinem Zweifel, daß die α-Vertretung für ě als bulgarische Lautentsprechung aufzufassen ist. In Fällen, die ě vor a aufweisen, kann das ě auch im Aromunischen zu a geworden sein. In den anderen Stellungen muß dieses a α als bulgarisch angesehen werden. Vgl. van Wijk, Zschr. XIV 1 ff., der mit Recht die Versuche zurückweist, ein solches α auch als lautgesetzliche serbokroatische Entwicklung zu betrachten.

 

Fälle, in denen für ě ein griech. i erscheint, sind immer unbetont und dürfen nicht als Spuren des skr. Ikavismus betrachtet werden, denn in Νιγκοσλάβι (Serres): Něgoslavjь u. dgl. ist i durch nordgriechische Vokalverengung entstanden.

 

 

e) Der slavische Nasalvokal ǫ wird in den südlichsten Gegenden durch o + Nasal wiedergegeben, daneben erscheint (oft unbetont) auch ου + Nasal, wo aber die Entwickelung von ο zu ου in unbetonten Stellungen auch griechisch sein kann. Vor den Spiranten σ, ζ; kann das nasale Element im Griechischen geschwunden sein. Beispiele:

 

Achaia: Ὀμπλός (Chron. von Morea): *ǫblъ »Quelle«, daneben Δούμενα, wohl aus *Dǫbьna; Δούνιτσα aus *Dǫb(ь)nica; Ζουμπάτα: *Zǫbatъ PN.

 

Triphylien: Λογγός: *lǫ, neben Μουντρά (Chron. von Morea): *Mǫdra.

 

Messenien: Λογγά: *Lǫka oder *Lǫ.

 

Lakonien: Νομπρεβίτσα: *Dǫbrovica. Unklar ist: Λεμποκά: *Glǫboka. Ist es etwa bulg. ъm wie in mazedonischen Mundarten oder alb.-tosk. εm aus am?

 

Böotien: Δομποῦς: *Dǫ; Δομβραίνα: *Dǫbrьna.

 

Eurytanien: Δόμνιτσα: **Dǫb(ь)nica.

 

 

273

 

Akarnanien-Ätolien: Ζόμπος: *Zǫ; neben Δούμνιτζα, Δούνιστα: *Dǫbьnica; Γούστιανη: *Gǫščane: *Gǫsta.

 

Kerkyra: Nur Λογγάς, das griechische Neubenennung sein kann (wie übrigens auch die oben angeführten Λογγά, Λογγός).

 

Thessalien: Μουντενίτσα 1371, Phthiotis (Chron. von Morea): *Mǫtьnica: Magnesia: Δρόγγος: *Drǫ; Βρόντας: *Vьrǫt-. Λόγγος, Λογγίτσι sind durch Griechen vermittelt.

 

Epirus: Joannina hat: Βόμπλο: *Ǫblъ, (V)ǫblъ; Λογγοβίτσα: *Lǫgovica; Ζάλογγον: *Zalǫ; Γλουμποτσάρι(ον): *Glǫbočane. Preveza: Μπονδάρι: *Pǫdari; Ζάλογγος: *Zalǫ.

 

Mazedonien: Chalkidike: Βομπλιανή: *(V)ǫbljane; Βομπλιτζοῦ: *(V)ǫblьcь; Κορνιλόγγος (1300): *Gorьnь̂jь Lǫ; Στρόλογγος: *Ostra Lǫka; Τόμπραινα: *Dǫbrьna; Λοντζιάνη (1342): *Lǫčane; Λογγός (1346, vielleicht durch Griechen): *Lǫ; Δουμπία: *Dǫ̂ja; Ζουμπάτες: *Zǫbatъ. Gebiet von Berrhoia-Katerini: Λόντζιανο: *Lǫčane.

 

In slavischen Lehnwörtern finden wir diese Vertretung in mgriech. ζόμβρος· τραγέλαφος: *zǫbrъ (s. G. Meyer, Ngr. Stud. II 29); κόγκολη »Unkraut auf dem Ackere«: *kǫkolъ; λόγγος, λογγός »Wald, Dickicht«: lǫ.

 

Neben dieser Vertretung findet sich für slav. ǫ auch griech. α + Nasal (bzw. Nasalschwund vor Spiranten). Zuerst könnte man geneigt sein, diese Vertretung für älter zu halten als die soeben besprochene, besonders wenn man an α : ο denkt. Ich halte α + Nasal im allgemeinen für jünger, weil ich es im Peloponnes (mit Ausnahme von Κανδρέβα, Arkadien) nicht nachweisen kann, und glaube, daß ą eine dialektische slavische Entung aus ǫ darstellt. Ähnlich Weigand, Balkan-Archiv IV 23. Beispiele für dieses α + Nasal sind:

 

Epirus: Joannina: Σανδοβίτσα: *Sǫdovica; Γκλαμπατσιινοῦ: *Glǫbočьno; Ἁμπροβίτσα: *Dǫbrovica; Κάντσικον: ?*Kǫtьsko. Arta: Πράμαντα: *Prěmǫ Preveza: Λάγγα: *Lǫka.

 

Eurytanien: Ἄμπλιανη: *Ο̨bljane.

 

Thessalien: Λαγγαβίτσα (1346, Trikkala): *Lǫkavica bzw. *Lǫgovica; Σάντοβο (Larissa): *Sǫdovo; Μάντετσι (Phthiotis): *Mǫtьcь.